Over verkleuring, papier, inkt en bewaren
In bijna elk huis ligt wel ergens een schoenendoos, een plakboek of een la vol foto’s uit de jaren zeventig. Pak ze eens op. De lucht is niet meer blauw maar groenig, de jurk van moeder is oranje geworden en de gezichten hebben een roze waas. Wat is er in vijftig jaar met die beelden gebeurd? En vooral: wat kun je nu nog doen om te redden wat er te redden valt?
Kleur verbleekt, zilver blijft
Een foto is een dun laagje chemie op papier, en die chemie reageert op licht, warmte, vocht en lucht. Bij gewone kleurenfoto’s bestaat het beeld uit drie kleurstoffen: cyaan, magenta en geel. Ze verbleken niet even snel, waardoor het evenwicht verschuift en de foto een rode, oranje of geelbruine zweem krijgt. Dat gebeurt ook in het donker, alleen langzamer. Foto’s uit de jaren zeventig zijn gemiddeld kwetsbaarder dan afdrukken van na 1990.
Zwart-witafdrukken op fiberpapier, goed gefixeerd en gewassen, gaan veel langer mee: zilver is stabieler dan kleurstof. Slecht uitgewassen exemplaren vergelen of krijgen een metaalachtige glans. Polaroids zijn grillig, dia’s houden niet van vocht en negatieven bevatten vaak nog meer beeld dan de verbleekte afdruk. Bewaar ze dus altijd. Bij een azijnlucht rond acetaatnegatieven: apart leggen.
Wie nu zelf print, kiest pigmentinkt. Kleurstofinkt (dye-inkt) kan al na enkele jaren verbleken, pigmentinkt haalt in goede omstandigheden tientallen jaren tot meer dan een eeuw.
Papier en plakalbums
Ook de drager telt. Zuur karton en papier uit oude albums trekt geel en wordt broos. De klassieke plakalbums met klevende pagina’s en folie zijn berucht: lijm en weekmakers tasten het beeld aan. Haal foto’s er voorzichtig uit, en forceer niets. Plakband, elastiekjes en krantenpapier zijn ook slechte buren. En vocht boven ongeveer zestig procent geeft schimmel.
Zo bewaar je ze
- Koel en stabiel: rond 18 graden en 30 tot 40 procent luchtvochtigheid. Dus niet op zolder of in de kelder.
- Donker, en geen origineel permanent aan de muur.
- Zuurvrije dozen en hoesjes van polyester of polypropyleen (let op de PAT-test, ISO 18916). Geen pvc.
- Schrijf op de achterkant alleen met zacht potlood.
- Scan op minstens 600 dpi (negatieven en dia’s 2400 dpi), bewaar als TIFF op twee plekken, en gooi de originelen niet weg.
Is een foto gescheurd, vastgeplakt of beschimmeld, of gaat het om een waardevolle collectie, vraag dan een fotorestaurator of het regionale archief. Met weinig geld en een beetje aandacht zien de herinneringen van nu er over vijftig jaar nog goed uit.
Reactie plaatsen
Reacties